Հայաստանը տանելու են կործանման, եթե այսօր չի ձևավորվում ազգային էլիտա
Մեր խնդիրները Հայաստանը տանելու են կործանման, եթե այսօր չի ձևավորվում ազգային էլիտա, ազգային գաղափարախոսություն, ազգային նպատակներ։
Հայ հասարակությունը հիվանդ է, նա երեկ չի հիվանդացել, նույնիսկ 100 տարի առաջ չի որ հիվանդացել է։ Մեր խնդիրները ունի առնվազն հազար տարվա խորություն։ Պատճառները շատ են, բայց հիմնական պատճառը ազգային գաղափարախոսության բացակայությունն է եղել։ Որը իր հերթին պետք է ծներ ազգային նպատակների,բայց չծնեց ։ Ազգային նպատակները պետք է կյանքի կոչեր ազգային էլիտան։ Քանի, որ չկար ազգային էլիտա, չիչագործվեց և ազգային նպատակը։
Հայ հասարակությունը հիվանդ է ոչ միայն այն պատճառով, որ չի ունեցել ազգային գաղափարախոսություն, այլ որովհետև չի կարողացել այն ստեղծել նույնիսկ պատմական հնարավորությունների պահերին։
Պատմությունը ցույց է տալիս, որ հայերը բազմիցս ունեցել են պետականություն, սակայն այդ պետականությունները չեն դարձել համակարգային։ Դրանք եղել են անհատական առաջնորդների վրա հիմնված, այլ ոչ թե գաղափարական հիմքի վրա կառուցված։
Ազգային գաղափարախոսությունը չի ծնվում ինքնաբերաբար։ Այն ձևավորվում է, երբ հասարակությունը անցնում է երեք փուլ՝
1)ինքնաճանաչում,
2)իրականության սթափ գնահատում,
3)երկարաժամկետ նպատակների ձևակերպում։
Հայկական իրականության մեջ այս շղթան մշտապես կոտրվել է երկրորդ փուլում։ Մենք կամ գերագնահատել ենք մեր հնարավորությունները, կամ թերագնահատել վտանգները։ Արդյունքում չենք ձևակերպել այնպիսի նպատակներ, որոնք համապատասխանեին մեր ռեսուրսներին և աշխարհաքաղաքական դիրքին։
Ազգային էլիտան, որի մասին խոսվում է, իրականում չի կարող գոյություն ունենալ առանց պատասխանատվության մշակույթի։ Սակայն դարերի ընթացքում ձևավորվել է այլ մոդել՝
ոչ թե ծառայել պետությանը, այլ գոյատևել ցանկացած իշխանության պայմաններում։
Սա է հիմնական ողբերգությունը։
Երբ էլիտան չի ստեղծում պետություն, պետությունը դառնում է ժամանակավոր։ Երբ պետությունը ժամանակավոր է, ժողովուրդը սկսում է ապրել ոչ թե ապագայով, այլ ներկայի հաշվարկով։
Այստեղից էլ գալիս են բոլոր այն երևույթները, որոնք այսօր տեսանելի են՝
կարճաժամկետ մտածողություն,
անվստահություն համակարգերի նկատմամբ, հեշտությամբ բաժանվող հասարակություն։
Այս ամենը հիվանդության հետևանքներն են, ոչ թե պատճառները։
Իսկ իրական պատճառը մնում է նույնը՝
ազգային գաղափարական հիմքի բացակայություն, որը կստեղծեր միասնական նպատակ և կստիպեր էլիտային գործել ոչ թե իր, այլ պետության շահերից։
Հայ հասարակության գլխավոր խնդիրը միայն գաղափարախոսության բացակայությունը չէ, այլ նաև այն, որ պատմականորեն չի ձևավորվել պետական մտածողություն։
Պետական մտածողությունը նշանակում է՝
տեսնել աշխարհը ոչ թե հույզերով, այլ շահերով,
գնահատել ուժերի հարաբերակցությունը ոչ թե ցանկություններով, այլ իրականությամբ,
և գործել ոչ թե պահի ազդեցությամբ, այլ հաշվարկված ռազմավարությամբ։
Հայկական իրականության մեջ դարեր շարունակ գերիշխել է հակառակ մոտեցումը։ Մենք հաճախ առաջնորդվել ենք հավատով, հույսով, արտաքին ուժերի նկատմամբ սպասումներով, բայց ոչ սեփական հաշվարկով։ Սա հանգեցրել է նրան, որ նույնիսկ ճիշտ գաղափարները չեն վերածվել գործող համակարգի։
Պատմությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ առաջացել է հարաբերականորեն ուժեղ պետականություն, այն չի ունեցել բավարար ինստիտուցիոնալ խորություն։ Պետությունը նույնացվել է թագավորի կամ առաջնորդի հետ, և նրա անկմամբ փլուզվել է ամբողջ համակարգը։
Սա նշանակում է, որ մենք չենք ստեղծել ինստիտուտների մշակույթ։
Իսկ առանց ինստիտուտների՝
չկա կայուն պետություն,
չկա շարունակական քաղաքականություն,
չկա երկարաժամկետ նպատակների իրագործում։
Ավելին՝ հայկական իրականության մեջ ձևավորվել է մի վտանգավոր առանձնահատկություն․
անհատի գերակայությունը համակարգի նկատմամբ։
Մենք հակված ենք հավատալ «փրկիչներին», «ուժեղ առաջնորդներին», բայց ոչ կանոններին ու համակարգերին։ Սա կրկին բերում է նույն շրջանին՝
կարճաժամկետ հաջողություն → համակարգի բացակայություն → փլուզում։
Մյուս կարևոր գործոնը աշխարհագրությունն է։ Հայաստանը միշտ գտնվել է մեծ ուժերի խաչմերուկում։ Սակայն աշխարհագրությունը ինքնին դատավճիռ չէ։ Այն դառնում է խնդիր, երբ չկա հստակ ռազմավարություն։
Փոքր պետությունները կարող են գոյատևել և զարգանալ նույնիսկ բարդ միջավայրում, եթե ունեն՝
ճշգրիտ հաշվարկված արտաքին քաղաքականություն,
ներսում համախմբվածություն,
և հստակ ազգային նպատակներ։
Հայկական պատմության մեջ այս երեքի համադրությունը գրեթե երբեք չի պահպանվել երկար ժամանակ։
Արդյունքում ձևավորվել է մի շրջանաձև գործընթաց․
կարճ վերելք → ներքին բաժանում → արտաքին ճնշում → անկում։
Այս շրջանը կրկնվել է դարերով։
Եվ այստեղ պետք է ասել ամենակարևորը․
խնդիրը ոչ թե այն է, որ մենք պարտվել ենք, այլ այն, որ մենք չենք սովորել պարտություններից։
Ազգերը, որոնք կարողանում են վերլուծել իրենց սխալները և ձևավորել նոր մտածողություն, դուրս են գալիս պատմական փակուղուց։ Իսկ նրանք, որոնք կրկնում են նույն վարքագիծը, վերարտադրում են նույն արդյունքը։
Այսինքն՝ հարցը միայն անցյալի մեջ չէ։
Հարցը ներկայում է։
Եթե այսօր չի ձևավորվում՝
ազգային գաղափարախոսություն,
պետական մտածողություն,
և պատասխանատու էլիտա,
ապա անցյալի հազարամյա խնդիրները շարունակվելու են նաև ապագայում:
